Slapende honden

 

Clara ten Oever

 

 

Het spreekwoord Geen slapende honden wakker maken is ook in letterlijke zin een goed advies. Heeft u zich wel eens afgevraagd hoeveel slaap honden nodig hebben? Wanneer en waar ze graag slapen en bovenal waarom slaap voor onze viervoeter zo belangrijk is? In onderstaande wordt ingegaan op deze vragen en meer.  

Foto van ‘’Dalmatian Lover’’

Het belang van slaap

Slaap voor honden is, net als voor de mens en andere dieren, nodig om te overleven. Er zijn nog veel vragen rondom slaap.  Onderstaand een aantal punten over het belang van slaap waarover de meeste onderzoekers het eens zijn:

  • Gedurende de slaap herstelt het lichaam zich. Slaap is dus belangrijk om zowel fysiek als mentaal gezond te blijven.

  • Voorts laden de hersenen zich als het ware opnieuw op. Opgedane ervaringen en informatie worden verwerkt en gerangschikt. Voldoende slaap verbetert het geheugen en maakt leren makkelijker.

  • Slaap vermindert stress. Als we wakker zijn stijgt het stresshormoon adrenaline onder invloed van alledaagse gebeurtenissen, emoties en inspanningen. Tijdens de slaap zakt dit hormoon weer. Bij te weinig slaap gebeurt dit onvoldoende, zodat er chronische stress kan ontstaan. Een hoog stressniveau maakt het ook weer moeilijker om te slapen. Een vicieuze cirkel dus. Omdat stress gevoeliger maakt voor angst, is slaap belangrijk om angst te voorkomen of verminderen. Stress bij honden is een van de belangrijkste oorzaken van gedragsproblemen. Slechte slaap kan dus (mede) gedragsproblemen veroorzaken.

  • Voldoende slaap zorgt voor alertheid. Slaap verbetert de aandacht, concentratie en coördinatie. Alert zijn betekent goed kunnen nadenken en de juiste keuzes kunnen maken. Voor een overlever als de hond enorm belangrijk.

Met energie moet je zuinig omgaan. Het is slim om energie te besparen als het donker is, zodat er overdag, juist als je deze nodig hebt, genoeg van is. Voor een hond betekent dit dat hij energie heeft om te jagen bijvoorbeeld en te reageren op gevaar, maar ook om te zorgen dat sociale contacten vredig verlopen.

 

Slaapgedrag van honden

Honden worden in tegenstelling tot katten in verband gebracht met activiteit, terwijl honden bijna net zoveel slaap nodig hebben als de bekende slaapkop: de kat. Katten brengen ongeveer 20 uur per etmaal slapend door. Er is voldoende informatie over slaapgedrag van dieren te vinden, maar de hond lijkt vergeten als het aankomt op die zo belangrijke slaap.

Honden hebben veel meer slaap nodig dan mensen: minimaal 15 uur per etmaal. Puppy’s en oude honden wel 18 tot 20 uur per etmaal. Tussen de diersoorten onderling zijn er grote verschillen. Hoewel het niet altijd opgaat, kun je in het algemeen zeggen dat kleine dieren langer slapen dan grote dieren. Een olifant slaapt maar 4 uur per etmaal, terwijl een luiaard met 20 uur per etmaal zijn naam eer aandoet. Een van de verklaringen is mogelijk dat door de langzamere stofwisseling bij grote dieren de hersenen minder schade oplopen als ze wakker zijn dan bij kleinere dieren, die een snellere stofwisseling hebben. Hoe meer opgelopen schade, des te langer de tijd die nodig is voor herstel.

   

Een hond slaapt ook overdag vele uren, ruim 1/3 van het totaal. Honden slapen niet aan een stuk door, maar in fases. Na een aantal uren slaap worden ze wakker, strekken even de poten en kiezen dan soms voor een andere plek of gaan pas na inspanning weer slapen. Een keus in slaapplekken is dan ook belangrijk. Dit is ook een van de redenen waarom men een hond niet in een gesloten bench moet stoppen. Als holletje kan een bench zonder deur en met een lap erover wel dienst doen. Sommige honden trekken zich er graag even in terug.

 

De ene hond ligt graag onder een deken, de ander liever op een koele ondergrond. Meest favoriet is een bank. Honden liggen graag wat hoger, van waar er een goed overzicht is en dat is veilig. Als wij afwezig zijn is onze geur op een bank of een bed het sterkst. Vooral honden die moeite hebben met alleen zijn, gaan juist dan op die plekken liggen. Deze plaatsen zijn ook populair omdat veel honden graag tegen een van de gezinsleden aanliggen. Een bank heeft bovendien het voordeel dat je jezelf lekker in een van de hoeken kan nestelen en er voldoende plekken zijn waar je je kop op kan leggen. Honden blijken namelijk makkelijker in de REM- slaap te komen als zij met de kop wat hoger kunnen liggen. En liefst ook languit op de zij. De REM-slaap (Rapid Eye Movement) zou je de droomfase kunnen noemen. In deze fase worden de ervaringen van de dag ervoor verwerkt. Tijdens de zogenaamde 'diepe slaap' wordt een hond makkelijker wakker dan uit de REM-slaap. Maak een hond liever niet wakker tijdens de REM-fase. Hij kan dan erg gedesoriënteerd zijn.

Een keus in slaapplekken is zoals gezegd belangrijk. Een mand dient ruim genoeg te zijn om ook languit in te kunnen liggen. Biedt de ouder wordende hond of een hond die heup, nek of rugproblemen heeft een extra comfortabele ligplaats aan: bijvoorbeeld de manden of matrassen met een toplaag van 'memory foam'.

  

Honden zijn sociale slapers: alleen slapen is niet natuurlijk voor een hond. Dan ben je niet beschermd en niet verwarmd. Een hond die alleen moet slapen zal in de regel minder diep slapen en sneller wakker zijn. Dit is geen kwalitatief goede slaap en dat kan gevolgen hebben voor gezondheid en gedrag. Het is dus belangrijk om je hond de keus te geven om bij je in de buurt te liggen of bij andere dieren in huis als die er zijn. Dit geldt zeker voor honden die net geadopteerd zijn. Zij zijn onzeker en hebben jou en een goede slaap hard nodig. Ook honden die overdag regelmatig alleen zijn, hebben extra baat bij samen slapen.

Niet alle honden hebben de behoefte om bij je in de buurt te blijven slapen. Je merkt vanzelf als een hond er geen behoefte meer aan heeft. Dan blijven ze vaker beneden liggen, of komen pas halverwege de nacht. Zoals gezegd: het hebben van een keuze is voor de hond erg belangrijk. Een hond weet zelf het beste waar hij behoefte aan heeft. Sommige honden liggen alleen op de slaapkamer als ze zich om wat voor reden dan ook onveilig voelen. Je weet het nooit tevoren. Als je een sociaal dier als de hond, die in groepen leeft adopteert, weet dan dat de kans bestaat dat je je slaapkamer moet delen.

                             

Omdat de meeste honden graag in gezelschap slapen, vervullen zij met plezier voor veel mensen een sociale functie. In ouderwetse opvattingen mogen wij onze hond niet bij ons laten slapen en niet bij ons op de bank laten liggen, maar dit is gelukkig lang achterhaald. In sommige culturen zorgden honden ervoor dat baby’s warm bleven en deden honden dienst als warme kruik voor oude mensen.

Slaap is dus belangrijk voor de mentale en fysieke gezondheid. Geef een hond de kans om ook overdag steeds te kunnen rusten en slapen. Vooral na de inspanning van een wandeling of na bezoek, dat voor de meeste honden ook veel van hun energie kost, is slaap onontbeerlijk. Op die manier kun je ervoor zorgen dat een hond in balans blijft en er geen chronische stress ontstaat.

            

Puppy’s en slaap

De overgang van de moeder en het nest naar een nieuwe plek is heel moeilijk voor een puppy. Alles wat vertrouwd was verdwijnt van het ene op het andere moment. Wij kunnen ervoor zorgen dat dit zo min mogelijk schade voor de pup zal geven (het boek Puppy, ik heb je lief van Helena Schmets gaat daar uitgebreid op in). Het is belangrijk om een puppy bij je te laten slapen, naast of op het bed. Het laatste is voor de pup het fijnst, omdat dat hoort bij het natuurlijke gedrag en de pup steeds gewend is geweest tegen een ander warm lijf aan te kunnen liggen. Puppy’s in een nest vormen vaak een grote bol als ze gaan slapen. Die bol is in beweging: de plek helemaal in het binnenste van de kluwen is het warmst en veiligst. De hondjes liggen om en om in het warme midden. Tegen elkaar aanliggen is dus goed voor een diepe slaap en vaak zijn deze puppy’s het snelst zindelijk. Maar een goed alternatief is een plek naast je bed. Je ademhaling horen, je geur opsnuiven, je geruststellende stem of hand dichtbij. Het mag vreemd klinken, maar een keer diep zuchten en wat smakgeluiden maken, helpen je pup zich te ontspannen.

                

Het zal dus niet verwonderen dat een puppy alleen laten slapen uit den boze is. En een puppy laten huilen is volstrekt achterhaald. Geen enkele moederhond zou haar puppy laten huilen. Op een gegeven moment wordt de puppy wel stil beneden in de bench, maar dat heeft meer met opgeven te maken en is geen teken van zich veilig voelen. Geen goede start voor een relatie gebaseerd op vertrouwen.

Sluit ook een puppy niet op in een bench. Het is een te kleine ruimte, waarin er onvoldoende ruimte is voor beweging. Daar komt bij dat een hond een vluchtdier is: opgesloten in een bench is er geen vluchtweg. Voorts zal een pup of volwassen hond zijn ligplaats niet snel bevuilen. Dat betekent dat de behoefte moet worden opgehouden. Dat is stressvol en niet gezond. Natuurlijk helpt het soms om een puppy te begrenzen wat betreft ruimte of om prikkels te verminderen waardoor hij sneller zal gaan slapen. Ook voor bescherming van de puppy als je zelf even niet kan opletten of tijdens de voor de pup spannende binnenkomst van bezoek is een veilige begrensde plek fijn. Met behulp van traphekjes (veiligheidshekjes) kun je een ruimte afsluiten en een zogenaamde puppyren met een ligplaats erin is ook voor bovenstaande doelen in de huiskamer te gebruiken.

 

Voor puppy’s is een goede slaap extra belangrijk. Tijdens de bovengenoemde REM-fase groeien de hersenen van de pup. Deze fase kun je herkennen door plotselinge onrust tijdens de slaap. Wangen kunnen op en neer gaan en poten bewegen. De slapers kunnen ook geluiden maken: smakken, grommen, binnensmondse blafjes en zelfs huilen. De ademhaling wordt onregelmatig. De REM-slaap is dus heel belangrijk voor de ontwikkeling van een pup en jonge hond. Maak ze daarom niet wakker tijdens deze slaap. De REM-slaap duurt bij jonge dieren en kinderen langer dan bij volwassen dieren en mensen. Uit onderzoek is gebleken dat ook dieren in hun dromen (tijdens de REM-slaap) herbeleven wat ze overdag hebben meegemaakt. Niet alleen de hersenen, maar ook het hondenlijf groeit tijdens de slaap. Als puppy’s na inspanning, emoties, nieuwe indrukken etcetera weer de rust krijgen om te slapen, is de kans dat zij aan het einde van de middag lastig en bijterig worden veel kleiner. Het 'motortje' krijgt dan geen kans om door te draaien.

Hoe kan een tekort aan slaap tot uiting komen?

Onder meer de volgende symptomen kunnen wijzen op een gebrek aan slaap:

  • Slechte weerstand

  • Prikkelbaarheid: sneller blaffen, grommen, uitvallen

  • Geluidgevoeligheid en gevoeliger voor aanraking

  • Een lagere pijndrempel

  • Depressie

  • Niet goed kunnen concentreren

  • Weinig slapen, snel wakker

  • Angst

  • Niet tot rust kunnen komen

Wetenswaardigheden over slapende dieren

Alle zoogdieren en alle vogels slapen. Ook de meeste vissen kennen een vorm van slaap. Toch kun je bij sommige dieren maar moeilijk zien of ze slapen. Dolfijnen bijvoorbeeld moeten regelmatig naar boven om lucht te happen. Zij hebben dus een slaapprobleem zou je zeggen. Het wonderlijke is nu dat bij dolfijnen de hersenhelften om beurten slapen: de ene helft kan slapen terwijl de andere wakker is. Ook bij vogels komt dit vaak voor. Bij vogels ontspannen de spieren zich niet tijdens de slaap, anders zouden zij uit de boom vallen.

Gierzwaluwen vliegen, behalve tijdens de broedtijd, hun hele leven. Twee keer per dag vliegen ze naar grotere hoogten, waarschijnlijk om informatie te verzamelen over het weer, landschap en mogelijke gevaren. Daarna dalen ze naar 1 kilometer en gaan in grote cirkels vliegen. Dat is de tijd dat de gierzwaluwen slapen.

     

Bij vogels die in groepen slapen zijn het vooral de vogels aan de buitenkant waarvan de hersenhelften om beurten slapen. Zeer waarschijnlijk om de omgeving in de gaten te houden.

Olifanten slapen staand of in een kuil, het zogenaamde 'olifantenbed'.

Een roofdier slaapt op een andere plek en op een andere manier dan een prooidier. Veel prooidieren slapen staand, zoals een hert, dat alleen gaat liggen als een ander de wacht houdt. Ook een giraf slaapt staand, met zijn hoofd rustend op een boomtak. Het zou veel te lang duren om op te staan als er gevaar dreigt. Andere prooidieren slapen in een hol, slapen overdag en eten ’s nachts als de roofdieren slapen. 

               

Wolven slapen altijd buiten. Een hol wordt alleen gebruikt in de tijd dat er welpen zijn. In de winter houdt de dikke vacht de wolf warm. Er verdwijnt bijna geen lichaamswarmte dankzij deze vacht. In de koude nachten rolt de wolf zich op en bedekt hij zijn neus met de lange staart. De warme uitgeademde lucht verwarmt op die manier de voeten en de neus. De lucht die de wolf inademt wordt gefilterd door de staart en daarna opgewarmd door de uitgeademde lucht voordat deze wordt ingeademd.

Samenvattend

  • Slaap is nodig voor overleving: voldoende en een kwalitatief goede slaap is belangrijk voor de fysieke en mentale gezondheid.

  • Honden zijn langslapers: ze hebben veel slaap nodig, ook overdag.

  • Honden zijn sociale slapers: de meeste honden slapen beter en dieper als ze in gezelschap kunnen slapen.

  • Honden slapen in fases en wisselen graag van plek: een keus tussen verschillende plekken is belangrijk. Dit is een van de redenen waarom we een hond niet in een bench moeten opsluiten.

  • Ook honden zijn dromers: zij verwerken de ervaringen van de dag in dromen.

  • Puppy’s hebben net als baby’s meer slaap nodig dan volwassen honden. Vooral de REM-slaap is belangrijk voor de ontwikkeling van de hersenen en de groei. Voldoende slaap kan veel probleemgedrag voorkomen.

  • Geadopteerde honden, uit een asiel of uit het buitenland bijvoorbeeld, hebben veel rust nodig om te herstellen. De mogelijkheid om bij ons te slapen is belangrijk. Sommigen hebben deze behoefte alleen de eerste maanden, anderen blijven een plek op de slaapkamer het fijnste vinden.

 

 

 

 

Dit artikel is geschreven door Clara ten Oever. Overname alleen met toestemming van de auteur.